آمونیوم نیترات چیست و چگونه سبب انفجار اجل کود در لبنان شد؟

آمونیوم نیترات که ظاهرا فوران مهیب دیروز درون بیروت، پایتخت لبنان را به وجود آورد، تا امروز عامل بسیاری از انفجارهای تصادفی و بمب گذاری های تروریستی بوده است. اصلی ترین کاربرد آمونیوم نیترات استفاده به عنوان ماده ی افزودنی به وعده بخاطر معاون به قبر های دچار کمبود نیتروژن است. تولید جهانی این ماده به بیش از بیست میلیون جثه درون سال رسیده است و درنتیجه، مقدار فراوانی از آن اکنون در دوروبر ما وجود دارد.

آمونیوم نیترات اکسید کننده ای به شدت مؤثر است و به پتاسیم نیتراتی شباهت دارد که ماده ی اکسیدکننده درون باروت است. توانایی اکسیدکنندگی بدین معنا است که آمونیوم نیترات در سطح اتمی، الکترون ها را در واکنشی شیمیایی از دیگر اجزا جدا می یواش و احتراق بنزین ها را با افزودن اکسیژن موجود دراختیار آن سوخت ها افزایش می دهد. به منظور آغاز واکنش، آمونیوم نیترات باید با شعله ی باز یا دیگر منابع اتش گیری تماس برقرار کند. درون سرگذشت ی بیروت، متخصصان رمز می کنند که وسایل آتش بازی درون انفجار دخیل بوده اند.

به سرود ابداع غلبه انفجاری، آمونیوم نیترات معمولا با نفت کوره ترکیب می شود تا ماده ای به نام آنفو را به حیات آورد؛ مخلوطی انفجاری کندسوز (کوفته) که درون وزن هم ارز درمقایسه با مواد منفجره ی امروزی نظیر C4، قدرت متجاوز کمتری دارد؛ اما تولیدش بسیار ارزان است. هرچند مواد انفجاری کندسوز سرعت سیستم جرقه سریعی دارند، برخلاف مواد منفجره ی قوی، کُندتر از سرعت صوت می سوزند و همین امر علت می شود به صراحت غلبه خرابکاری کمتری داشته باشند. آنفو در معدن کاوی و پیدایش وساز به امر می رود.

آمونیوم نیترات به عنوان کود آورنده ی حیات است؛ اما آنفو می تواند ماده ای مرگ بار باشد و ازآنجاکه ساختش در مقادیر زیاد آسان است، نزد تروریست ها محبوبیت فراوانی دارد. صرفا ترکیب گازوئیل با چندین کیسه کود آمونیوم نیترات، می تواند بوسیله ساخت ماده ی منفجره منجر شود. عیب آنفو این است که منفجرکردن آن نسبتا دشوار است. وقتی تیموتی مک وی درون سال ۱۹۹۵ نقشه ی بمب گذاری درون اوکلاهاما سیتی آمریکا را کشید، نتوانست هیدرازین، گزینه ی انفجاری خود یا ارزش کافی TNT را تدارک درنگ. بااین حال، وی به آسانی بیش از ۲۲۰۰ کیلوگرم آمونیوم نیترات به دست آورد و درنهایت، با ساخت بمب به مایه ی آن، موجب کشته شدن ۱۶۸ نفر شد.

هرچند آمونیوم نیترات به تنهایی بوسیله عنوان ماده ی منفجره ی صنعت بوسیله فرمان نمی رود، ماده ای ناپایدار است و داخل دمای بسیار به سرگین زنگ نیتروژن و بخار آب تجزیه می شود. همان طورکه رمز شد، آمونیوم نیترات ماده ای انفجاری نسبتا کوفته است؛ ولی وقتی مقادیر چشمگیری از آن در کار باشد، قدرت خرابکاری افزایش می یابد. به عنوان مقایسه، قدرت این ماده درمقایسه با TNT تقریبا ۴۰ درصد برآورد می شود. به نقل از نخست وزیر لبنان، نزدیک به ۲،۷۰۰ تن آمونیوم نیترات تو انباری داخل بندرگاه بیروت ذخیره شده بود؛ درنتیجه، انفجار حاصله در این شهر می تواند تقریبا وزن سلاحی یک کیلوتنی (هزار تن TNT) باشد. امواج لرزه ای ثبت شده نیز با زمین لرزش ای بوسیله قدرت ۳/۳ ریشتر برابر بود. نیروی آزاد شده دراثر ترکیدن بیروت، موجی ضربه ای را به بود آورد که با درنوردیدن بی مو شهر علت تخریبی شد که برخی شاهدان آن را با ضغطه ی انفجار بمب هسته ای در هیروشیما مقایسه می کنند.

در آوریل ۱۹۴۷، کشتی ای باربری به نام گرندکمپ در قصبه تگزاس سیتی پاتوغ انداخته وجود. گرندکمپ که در اغتشاش جهانی دوم بوسیله عنوان سفینه کلاس لیبرتی ساخته شده بود، ۲،۳۰۰ تن بار آمونیوم نیترات داشت. بنا بوسیله گزارش ها، ظاهرا فردی خاتمه سیگاری همچنان در حال اتش گیری را تو خزانه کشتی انداخت. بعد با مشاهده ی خیزش بخار از محموله، چندین وهله برای خاموش کردن آن تلاش شد؛ اما آتش نیکو بازمی گشت و درنهایت، فشار سرگین در سفینه دریچه ها را گشود و ابری از دود زرد و نارنجی منتشر کرد. این فام نشانگر اکسید نیتروژن سمّی است و در ابری نیز دیده می شود که لحظاتی پیش از ترکیدن واقعی در بیروت واضح شد.

وقتی گرندکمپ منفجر شد، بیش از ۴۰۰ نفر ازجمله بسیاری از تماشاگرانی را به کام مرگ کشاند که برای دید عملیات آتش نشانی داخل اسکله جمع شده بودند. همچنین، بیش از پنج هزار زخمی به جا گذاشت و مشت ناچیز یک هزار ساختمان را با خاک یکسان و دریچه ها را تا فاصله ی ۱۶ کیلومتری خرد کرد. ناگفته نماند لنگر دوتنی کشتی همچنین متجاوز از یک کیلومتر پرتاب شد.

مشخصه های انفجاری آمونیوم نیترات بوسیله خوبی اثبات شده است. بیانیه ی رسمی بخت لبنان و تصاویر ثبت شده از بندر بیروت مدال می دهند که آمونیوم نیترات داخل آن محل ذخیره شده وجود. ویدئو حادثه نیز مبین آن است که آتش سوزی اولیه تو خرمن حاوی وسایل آتش بازی در جریان وجود. آمونیوم نیترات ماده ی منفجره ی قدرتمندی تراشیدن و به ماندگی نیز منفجر می شود؛ اما مقادیر درخورتوجه از آن انفجاری عظیم را بوسیله بود می آورد.بیشتر بخوانید:شناسایی گونه هایی از ماهی که احتمالا قادر بوسیله سیاق روبیدن روی خشکی هستندساخت مولکول جدیدی بخاطر پس انداز انرژی خورشیدی داخل پیوندهای شیمیاییویروس های غول پیکر، تکامل اسرارآمیز بخش مهمی از سلول های ما را توضیح می دهندآیا تاردیگریدها سرسخت ترین موجودات روی زمین هستند؟آیا درختان می توانند بوسیله پیداکردن نعش در حال پوسیدن معاون کنند؟